مطلب شانزدهم: انتظار فرج

معنای انتظار فرج

با این‎که روایت «أَفْضَلُ أَعْمَالِ أُمَّتِي انْتِظَارُ الْفَرَجِ»^١ (بهترین اعمال امت من، انتظار فرج است) به نقل عامه هم ثابت است، چگونه ممکن است که حکومت و سیادت رؤسای کشورهای اسلامی، اُولُواالاَمْر باشند؟! اگر چنین است، فرَج، موجود و حاصل است! دیگر انتظار فرج برای چه؟ آیا با وجود این همه فرج، باز هم فرج می‎خواهیم؟! پس «انتظار الفرج» یعنی چه؟!^٢

شیعه اعتقاد دارد مقصود از اولی‎الامر دوازده امام معصوم علیهم‌السلام هستند، که خدای متعال دستور به اطاعت از آنان داده و آن‎ها را از هر گناه و اشتباهی مصون داشته است.

مطلب شانزدهم:

انتظار فرآن

برخی از عامه معتقدند هر فردی که بر مسلمانان سلطه پیدا کند، ولو این‎که فاسق و زانی و شراب‎خوار باشد، قهراً حاکم مسلمین خواهد شد و مصداق آیه شریفه «أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ؛ از خدا اطاعت کنید و از رسول خدا و اولیاء امرتان اطاعت کنید»^٣ می‎شود، و اطاعت او بر جمیع مسلمین واجب است؛^۴ در حالی که شیعه اعتقاد دارد مقصود از اولی‎الامر دوازده امام معصوم علیهم‌السلام هستند، که خدای متعال دستور به اطاعت از آنان داده و آن‎ها را از هر گناه و اشتباهی مصون داشته است.

در روایتی خود عامه نقل کرده‎اند که انتظار فرج، برترین اعمال است. این انتظار فرج برای شیعه، به معنای ظهور حضرت حجت عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف خواهد بود که ولیّ امر غایب است، و با ظهورش دنیا را پر از عدل و قسط می‎نماید و گشایش و فرج برای همگان رخ خواهد داد. اما عامه که همه سلاطین را مصداق ولیّ امر می‎دانند و این‎همه فرج برای آن‎ها حاصل است، دیگر انتظار فرج برای آن‎ها چه معنایی دارد؟!

نکته مهم در این حدیث، این است که انتظار فرج را برترین و بالاترین عبادت می‎شمارد. از تناسب حکم و موضوع، می‎فهمیم این فرجی که انتظار آن کشیده می‎شود، از امور عادی نخواهد بود؛ حتی اگر ظالم‎ترین سلطان بر سر کار بوده و همه مردم دچار و مبتلا به ظلم او باشند، باز نمی‎توان گفت انتظار رفع ظلم او بالاترین عبادت است، چون نمی‎دانیم سلطان پس از او کیست و چه بسا سلطان بعدی ظالم‎تر از او یا مثل او باشد! اما اگر مقصود از انتظار فرج، انتظار وعده الهی به ریشه‎کن شدن ظلم باشد و انتظار تحقق بشارت قرآن کریم به: «لِيُظْهِرَهُ‏ عَلَى‏ الدِّينِ‏ كُلِّهِ؛ تا دین راستین را بر همه ادیان غالب گرداند»^۵ باشد، هر عاقل منصفی تصدیق می‎کند که انتظار این امر عظیم، می‎تواند بالاترین عبادت باشد.

در روایتی خود عامه نقل کرده‎اند که انتظار فرج، برترین اعمال است. این انتظار فرج برای شیعه، به معنای ظهور حضرت حجت عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف خواهد بود که ولیّ امر غایب است، و با ظهورش دنیا را پر از عدل و قسط می‎نماید و گشایش و فرج برای همگان رخ خواهد داد. اما عامه که همه سلاطین را مصداق ولیّ امر می‎دانند و این‎همه فرج برای آن‎ها حاصل است، دیگر انتظار فرج برای آن‎ها چه معنایی دارد؟!

نکته دیگر این‎که هنگامی «انتظار»، یک امر واقعی خواهد بود که از وضع موجود راضی نباشیم، اما اگر کسی حاکم موجود را اولی‎الامر مذکور در قرآن بداند که قرآن در کنار خدا و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به متابعت از او دستور می‎دهد، آیا منتظر است فردی که خدا برای او به عنوان ولیّ امر و مطاع تعیین کرده است، از بین برود؟! چگونه مرگ کسی را انتظار می‎کشد که خداوند درباره او می‎فرماید: «أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي‏ الْأَمْرِ مِنْكُمْ‏»؟! اما اگر مقصود از انتظار فرج، انتظار ظهور موعود الهی باشد، هر کسی در هر زمانی می‎تواند منتظر آن باشد و بالاترین عبادت را با این انتظار الهی انجام دهد. از این رو، بالاترین افراد در انتظار فرج، خود معصومین علیهم‌السلام بوده‎اند. پس از آن‎ها نیز بزرگان شیعه دائماً منتظر و مترقّب فرج بودند؛ حتی قبل از تولد حضرت عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف سلاح خود را برای یاری ایشان آماده کرده بودند.

یکی از آن‎ها راوی احادیث امامان دوازده‎گانه است؛ یعنی ابوسعید عبّاد بن یعقوب منصوری رواجنی که حتی اهل سنّت، او را بیش از شیعه می‎شناسند، چون در میان آن‎ها زندگی می‎کرد و پنج سال قبل از تولد حضرت بقیةاللّه عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف از دنیا رفت (۲۵۰هـ.ق). ذهبی از قاسم مطرز نقل می‎کند:

 «دَخَلتُ إلی عَبَّادِ بنِ یَعقوبَ وَ کانَ مَکفُوفاً وَ رَأیتُ فی دارِه سَیفاً مُعَلَّقاً و حَجَفَةً. فقُلتُ أیُّها الشَّیخُ لِمَن هَذَا السَّیفُ؟ فَقال لي: أعدَدتُه لِأقاتِلَ بِه مَعَ المَهدِي؛ نزد عبّاد بن یعقوب رفتم و او شخصی نابینا بود. در خانه‎اش شمشیر و سپری آویزان دیدم. گفتم: ای پیرمرد! این شمشیر برای چیست؟ گفت: آن را آماده کرده‎ام تا با آن همراه با مهدی جهاد کنم.»^۶

ببینید چگونه یک سنّی با دیدن شمشیر نزد پیرمردی که نابینا است، تعجب می‎کند، اما جواب می‎شنود که من این را آماده کرده‎ام تا امام مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف را یاری نمایم؛ و این است فرهنگ شیعه که تنها گزینه تبیین این مسأله است که انتظار فرج، برترین اعمال و عبادت ها است.